درصد ضریب حمایت (میزان جایزه) : 3 درصد 

صادرات از سال 1380 تا 1385

 

 

   

بازار جهاني فرش دستباف و جايگاه برتر ايران

فرش دستباف ايران که نشان تاريخ ذوق، هنر و هويت ايراني است ، با تکيه بر تنوع زياد طرح و نقشه و كيفيت مناسب توانسته است شهرت جهاني خود را حفظ کند. هم اکنون آلمان، آمريکا، ايتاليا، امارات متحده عربي، ژاپن، کانادا و فرانسه مهمترين خريداران فرش ايران محسوب مي شوندمرتضي فرجي رئيس مرکز ملي فرش ايران معتقد است: هم اكنون ايران با بيش از 40 درصد تجارت فرش بيشترين سهم بازار جهاني اين كالا را در اختيار دارد و بر اساس نظريه اي كه هر گاه كسي بيشترين سهم بازار را به خود اختصاص دهد، رهبر بازار محسوب مي شود، هم اينك در عرصه فرش دستباف ايران اسلامي رهبر بازار است.

اما صادرات فرش دستباف كشورمان به عنوان يکي از اقلام سنتي صادراتي، از سال 82 سيري منفي به خود گرفته، به گونه اي درآمد 517 ميليون دلاري سال 81 به 406 ميليون دلار در سال 85 کاهش يافت و در سال گذشته به 389 ميليون دلار رسيد.

روستا ، كارشناس فرش دستباف يكي از دلايل عمده كاهش صادرات فرش را كه توليدكننده اي چون ايران نمي تواند در آن تاثيرگذار باشد، كاهش تقاضاي جهاني براي فرش دستباف مي داند و تاكيد مي كند: با روي كار آمدن كالاهاي جانشيني چون پاركت و موكت ناخواسته مردم جهان به استفاده از اين نوع كالاها گرايش يافتند و با كاهش تقاضاي جهاني فرش دستباف از صادرات آن نيز كاسته شد.

بهزاد قطبي مدير بازرگاني خارجي شركت سهامي فرش ايران درباره فرش دستباف هم مي گويد: زماني فرش نزد جوامع و ملل خارجي به عنوان كالاي سرمايه اي جايگاه خاصي داشت، اما امروز ديگر آنچنان سرمايه گذاري صورت نمي گيرد، از اين رو بايد سعي كنيم براي آن كه بيش از اين از بازار عقب نمانيم و رقابت گذشته را حفظ كنيم قيمت تمام شده فرش را در داخل كشور كاهش دهيم.

زهرا مهدوي كارشناس بازرگاني خارجي شركت سهامي فرش ايران درباره فرش دستباف توضيح مي دهد در يكي دو دهه اخير رقبايي كه واقعا تهديد جدي براي كشورمان محسوب مي شوند، از جمله چين، هند، پاكستان، نپال و تركيه به وجود آمده اند كه با نگاه تجاري كيفتي فرش ايران و اين هنر صنعت را با چالش جدي مواجه مي كنند.

مهران مقدم فرد معاون بازرگاني خارجي شركت سهامي فرش ايران درباره فرش دستباف نيز با اشاره به هزينه هاي بالاي توليد فرش در كشورمان اظهار مي دارد: در ايران نه تنها گراني مواد اوليه بلكه هزينه هاي بالاي كارگر و نيروي كار موجب شده است تا رقباي ما فرشهاي هرچند با كيفيت پايين تر اما با قيمت مناسبتر روانه بازار مصرف كنند.

ادامه بازاريابي به شيوه سنتي و كمبود اطلاعات توليدكنندگان از خواست بازار و منطبق نبودن توليد با سليقه مصرف كننده، يكي ديگر از علل كاهش صادرات محسوب مي شود.

نکويي ، کارشناس فرش دستباف مي گويد: آنچه كمي نگران كننده است و جامعه فرش از آن به عنوان نگراني ياد مي كند تطبيق نداشتن توليدات با نيازهاي روز جهان و مردم استفاده كننده است.

زهرا مهدوي كارشناس بازرگاني خارجي شركت سهامي فرش ايران درباره فرش دستباف معتقد است: سليقه مشتريان خارجي، با آنچه ما در ايران مي پسنديم متفاوت است و آنها در حال حاضر فرشهاي شلوغ، با ‌رنگهاي تند لاكي وسرمه اي را نمي پسندند، بلكه بيشتر در پي فرش هاي با رنگ هاي كرم، نقش هاي هندسي و زمينه هاي خلوت هستند، ضمن آن كه تبليغات و بازاريابي در چنين بازاري همواره حرف اول را در تجارت مي زند.

روستا كارشناس فرش دستباف نيز شيوه هاي سنتي بازاريابي را ناتوان در پاسخگويي به نياز بازار اعلام مي كند و مي گويد: ديگر روشهاي سنتي بازاريابي پاسخگو نيست و ما ملزم به بهره گيري از روشهاي بازاريابي الكترونيكي و اينترنتي هستيم تا با وجود افزايش تعداد كاربران و شبكه هاي اينترنتي از روشهاي " ئي ماركتينگ" استفاده كنيم.

مرتضي فرجي رئيس عامل مرکز ملي فرش ايران نيز تاكيد مي كند : اگر ما با توجه به اطلاعاتي كه از بازار گرفته مي شود بتوانيم توليداتمان را متناسب با اطلاعات صورت دهيم و فرش توليدي با سليقه بازار منطبق باشد ديگر با مشكل فروش مواجه نخواهيم شد و در چنين بازاري كه توليدات با نياز و خواست مردم همخوان است، متقاضيان حاضرند حتي با درصد بالاتر چنين كالايي را خريداري كنند.

در اين شرايط برخي توسعه بازارهاي هدف را عاملي جهت كاهش آثار بسياري از مشكلات صادراتي مي دانند ، اما بازارهاي جديد مستعد دريافت فرش ايران كدامند؟

مهران مقدم فرد معاون بازرگاني خارجي شركت سهامي فرش ايران درباره فرش دستباف با اشاره به اينكه در حال حاضر بازارهاي بكر و دست نخورده اي در جهان وجود دارد كه تاكنون‌ كسي در آن فعاليت نكرده است مي گويد: كشورهاي آمريكاي مركزي و جنوبي و جنوب آفريقا مي تواند از جمله بازارهايي باشد كه پس از پي بردن به سلائق مشتريان و توليد بر اساس خواست آنان بايد در آن سرمايه گذاري و بازاريابي كنيم.

در حال حاضر آنچه عامل تمايز فرش كشورمان با فرش دستباف ديگر كشورهاست ،رنگ استفاده شده در فرش دستباف ايراني كه از طبيعت نشات گرفته و فاقد مشكلات زيست محيطي است عنوان مي شود. با وجود اين نبود کنترل كافي بر روي توليدات خانگي، افت كيفيت فرش دستباف و نيز نبود نظارت دقيق هنگام صادرات موجب افت جايگاه فرش ايراني در عرصه هاي بين المللي مي شود.

بهزاد قطبي مدير بازرگاني خارجي شركت سهامي فرش ايران درباره فرش دستباف نظارت گمرك هاي كشور را يادآور مي شود و مي گويد: نظارت دقيقي صورت نمي گيرد و اين در حالي است كه بايد به شدت و سختي از صدور فرشهاي غير استاندارد و غيرمعمول جلوگيري شود، و از اين هنر كه با پوست، گوشت و خون ما ايرانيان عجين است ، حفاظت و حراست شود.

مالكيت معنوي فرش دستباف کشورمان همچنان بر صادرات اين هنر صنعت سايه افكنده و ثبت نشدن رنگ، طرح و نقش فرش ايراني موجب شده است رقباي كشورمان برغم استفاده از طرحهاي ايراني آن هم با کيفيت بسيار پايين تر، با اتکاء به قيمت تمام شده کمتر، بازار جهاني اين كالا را در اختيار خود گيرند.

امروزه حدود 65 درصد توليد فرش هند را فرش هاي شبه ايراني تشكيل مي دهد و اين كشور بيش از 50 طرح ايراني را در توليد فرش دستباف خود مورد استفاده قرار مي دهد.

نکويي کارشناس فرش دستباف الهام گرفتن از طرح و نقش فرش و ساير مسائل هنري را امري اجتناب ناپذير مي داند و آن را موجب تحرك و پويايي مي داند اما آنچه را كه بر آن اعتراض مي شود، كپي كردن اعلام مي كند و بر اين اعتقاد است كه نمي شود و نبايد اين هنر صنعت را نقش به نقش و عين به عين كپي كرد اما متاسفانه اين روزها از نام فرش ايران بسيار سوء استفاده مي شود.

در واقع افزايش ميزان كيفي و نقوش زيبا همراه با رنگ‌هاي متنوع، فرش ايراني را در جايگاه شايسته‌اي نشان دهنده به گونه اي که رقبايي چون هند، پاكستان، چين، نپال و حتي تركيه توانايي كپي‌برداري از طرح‌هاي اين كالا را ندارند با وجود اين در حال حاضر رقباي كشورمان در توليد فرش دستباف ايران هستند.

در پاسخ به اين سوال كه چه كنيم تا مانع از تداوم سوء استفاده اين رقيبان در عرصه هاي جهاني شويم، نکويي کارشناس فرش دستباف مي گويد: بهترين راه اين است كه مطابق با قانون ثبت نشان هاي جغرافيايي و نامهاي مشهور كه در حقوق مالكيت فكري وجود دارد نام مناطق مشهور را به ثبت برسانيم و از نام فرش هايي چون اصفهان هيچ فرد، گروه، تشكل و كشوري نتواند استفاده كند و بهره گيري از آن تنها با اجازه و مجوزكشور صاحب نام باشد.

بهزاد قطبي مدير بازرگاني خارجي شركت سهامي فرش ايران درباره فرش دستباف تاكيد دارد: با وجود اين مشكلات در صورتي كه بازاريابي درست و صحيح صورت گيرد، هنوز نيز مردم جهان براي فرش خوب، پول خوب پرداخت مي كنند، و همچنان افرادي در خارج هستند كه فقط متقاضي فرش ايران هستند.

وي اضافه مي كند: اگرچه اين روزها چين با بهره گيري از نقشه كاشان، توليدات خود را به اسم كاشان چيني به بازار عرضه مي كند، يا هند با بافت طرح كرمان ايران، آن را به نام ايندو كرمان مي فروشد اما فرش ايران همچنان از محبوبيتي كه سالها قبل داشته ، برخوردار است.

زهرا مهدوي كارشناس بازرگاني خارجي شركت سهامي فرش ايران درباره فرش دستباف نيز اين بحث را تكميل مي كند كه: هنوز هم فرش ايران در دنيا مزين و نشان كيفيت فروشگاهها و خانه هاست، و رقباي ما که از طرحها، نقشه ها و رنگهاي ايران استفاده مي كنند چون بدون كيفيت اين فرشها را بافته و تنها با نگاه تجاري آن را عرضه مي كنند، نمي توانند مقابل فرش خوب ايراني عرض اندام كنند.

آمارها نشان مي دهد برغم تحريم‌هاي موجود، نقش‌افريني فرش ايراني موجب شده است تا آمريكايي‌ها بيش از 25 درصد فرش ايران را غيرمستقيم خريداري كنند.

در واقع تحريم‌هاي اقتصادي نه تنها نتوانسته اعتبار فرش ايراني را در دنيا بكاهد، بلكه 70 درصد صادرات فرش ايران به دو قاره اروپا و آمريكا صورت مي‌گيرد.

فرش ايراني به لحاظ كيفيت بالا و طرح مزين رتبه نخست جهان را به خود اختصاص داده و اين كالاي غيرنفتي توانسته است در دنيا به خوبي بدرخشد و حمايت از بافندگان فرش و قالي، با توجه به سهم قابل توجه فرش در صادرات، به نوعي حمايت از صادرات غيرنفتي محسوب مي شود.

فرش دستباف با داشتن 70 درصد ارزش افزوده ؛ بالاترين رقم ارزش افزوده را در ميان کالاهاي صادراتي ايران به خود اختصاص مي دهد که بخش اعظم آن صادرات هنر، مديريت طرح و نقشه فرش است، كه همه اين موارد لزوم توجه جدي تر به اين هنر صنعت را ايجاب مي کند.

  

بازارهاي هدف

کانادا مهمترین ویژگیهای بازار فرش کانادا عبارتست از:

 

1. رنگبندی: نسل قدیمی عمدتاً به رنگهای مرده و مات در سایه های لاکی و سورمه ای و کرم علاقمندند ولی خریداران جوان خواهان هماهنگی فرش با رنگ پرده و مبلمان منزل هستند.

2. طرح ها و نقوش: طرح های افشان و لچک ترنج اصفهان و قم و نایین و ریزه ماهی بیرجند انواع طرح های گل درشت و خلوت افشان شاه عباسی خاص خریداران جوان این کشور می باشد.

3. ابعاد: تمامی سایزها و اندازه ها بالاخص پرده ای و شش متری مورد نیاز می باشد.

4. مواد اولیه: استفاده از پشم ایرانی توصیه می گردد.

5. بافت: صرفاً برای خریداران مسن و طبقه مرفه جامعه کانادا مهم است و جوانترها بیشتر به رنگبندی اهمیت می دهند.

 

لبنان

مهمترین مواردی که در خصوص بازار لبنان می بایست مورد توجه صادرکنندگان فرش قرار گیرد به شرح زیر است:

1. رنگبندی: رنگهای تیره و ملایم بالاخص در مایه های لاکی و کرم و سورمه ای و قرمز جگری و روناسی و رنگ های آفتاب خورده مورد توجه این بازار است.

2. طرح ها و نقوش: لبنان را باید یکی از مهمترین بازارهای فرش عشایری اعم از بلوچ و کرد و قشقایی و ترکمن نامید علاوه بر آن طرحهای لچک ترنج و افشان مشهد و نایین و تبریز و همچنین قالیچه ها و قالیهای قدیمی و اصیل ایرانی مورد توجه این بازار است.

 3. اندازه: بازار لبنان عمدتاً خواهان فرشهای کوچک پارچه شامل قالیچه و کناره و ذرع و نیم و پرده ای و گلکی است کم و بیش فرشهای شش متری نیز تقاضا دارد ولی برای فرشهای بالاتر از دوازده متر بندرت تقاضا وجود دارد.

4. مواداولیه:فرشهای عشایری صددرصد پشمی مورد توجه قرار میگیرند در مورد فرشهای شهری به نظر میرسد استفاده از پشم مرغوب ایرانی مزیت محسوب می گردد.

5. بافت: مشتریان فرش دستباف در لبنان نیز به دو گروه تقسیم می شوند بخش قابل توجهی از مردم لبنان به بافت فرش اهمیتی نداده و بیشتر قیمت برایشان مهم است ولی گروهی از ثروتمندان و طایفه متمول این کشور خواهان فرشهای ظریف باف و با رجشمار بالا هستند.