بسمه تعالي

فرش

 نگاهی به تاریخچه گلیم و فرش در ایران

در طول تاریخ فرش و تابلو فرشهای ایرانی از نظر زیبایی و هنر  نقش مهمی در اقتصاد کشورو خانواده ها داشته که شایسته است بیشترتوجه به این هنر ارزشمند که یادگار نیاکان ما میباشد و برای خلق آن رنجهای زیاد و راههای بسیار طی شده است داشته باشیم .

باید پذیرفت که پیدایش هنر ارزنده قالیبافی به یکباره و خلق الساعه نبوده بلکه به تدریج و بنا به اصول علمی و روند قدم بقدم  روبه رشد حسب قواعد سنت تمدنهاو میزان علاقه واحتیاجات مردم آن روزگار بوده که راه تکامل در بافت وسایر عوامل تولید را پیموده است تا به زمان خشایارشاه حدود 2489سال قبل رسیده است . پس قدمت و پیشینه فرش را در ایران باید در سده های پیشین تر جستجو کرد و مسائل اجتماعی مردم هر عصر مدیون جامعه پیش از خود بوده که تجربیات هنری خود را به نسل جوان تر آموخته است .

درست است که یک تخته فرش و یک روانداز اسب در منطقه پازیریک بخش جنوبی سیبری بدست آمده و تاریخ بافت آن را حدود سده پنجم قبل از میلاد می دانند ولی آراء و عقاید فرش شناسان و پژوهشگران بطور پراکنده بر آن است که قدمت فرشبافی به تمدنهای پیش تر ایران می رسد ادله این تفکر با توجه به زیبایی بافت و نقش و نگار موجود در فرش مضمون رشد تمدن و پیشرفت هنر بافندگی و صنایع دستی آن روز ایران بوده است .

نکته مستند تر آنکه در 480 سال قبل از میلاد مسیح هنگامی که تمیستوکل ( Temistocle )سردار آتنی بعلت رشگ برخی از رجال آتن به او تهمت خیانت زدند و مورد مذمت و اتهام قرار گرفت و حتی جان وی در معرض خطربود بنابراین برای نجات جان خود به ایران گریخت . چون کشور یونان در آن زمان در حال اهتزاز با کشور بزرگ ایران قرار داشت خشایارشاه که پادشاه ایران بود با نگرش کسب اطلاعات نظامی و اوضاع واحوال اقتصادی و اجتماعی یونان با مهربانی با وی رفتار کرد و حتی هدایای ارزنده ای از جمله چند قطعه قالی وگلیم های زیبایی که دارای نقش و نگار دلفریب و گیرا که با دستهای هنرآفرین فرزندان ایران بافته شده بود به وی داد . سردار آتنی که از قبل به زیبایی گلیم وفرش ایران آگاه بود تا هدایای فرش و گلیم را دید مورد پسند قرار داد و تعریف و تمجید از آن کرد که این امر در تاریخ فرشبافی ایران یک سند قطعی و مورد اطمینان بایستی در نظر گرفته شود .یا گزنفون در کتاب بازگشت ده هزار یونانی می نویسد :در یک مهمانی که سوتس (Seuthes  ) امیر تراکیه حضور داشت بعنوان هدیه یک تخته فرش ایرانی به وی داده می شود بدیهی است آنچه را که به امیر کشوری هدیه می دهند چیزی نفیس و ارزنده ای باید باشد پس نتیجه می گیریم که فرشهای ایرانی در آن زمان چنان زیبا و دلفریب بوده که شایستگی پیشکشی به پیشویان کشور ویا ملتی را داشته است .حبیب ابن صهبان نقل می کنند هنگامی که سپاه سعد در جنگ با ایرانیان ظفر آمد آنها به کاخ مدائن رسیدند غنایم فراوان بدست آوردند مثل جامه ها زیورآلات شمشیر خسروپرویز و ده ها قلم دیگر از جمله یک تخته فرش شصت ذرع در شصت ذرع یکپارچه به اندازه یک جریب که همچون کشتزار و سبزه زار بهاران بود و متن فرش چون نهرها و لابه به لای آن همانند  مروارید بود  ومتن از حریر بر پودهای طلا که گلهای طلاو نقره و امثال آن داشت چشم همگان را خیره می کرد آنها خمس همه غنایم را بین خود تقسیم کردند و فرش بماند چون تقسیم آن میسر نبود سعد مسلمانان را خواند و گفت خداوند دستهای شمارا پر کرده است تقسیم این فرش مشکل است رای من این است که آن را به امیر مومنان عمر واگذاریم که هر چه خواهد کند چنان کردند گویند چون فرش به مدینه نزد عمر بردند شب خوابی دید و کسان را فراهم آورد و حمد ثنای خدارا کرد و در باره فرش رای خواست نظرهای متفاوت دادند در آن جلسه که امام علی (ع) نیز حضور داشت به عمر فرمود : ای عمرکار چنانست که گفتید اما تامل باید کرد که اگر اکنون آن را بپذیرید فردا کسانی به دستاویز آن به ناحق چیزهای بگیرند: عمر گفت راست گفتی و اندارز دادی  فرش را پاره پاره کردند و تا بین کسان تقسیم نمایند که یک تکه از فرش که از بقیه تکه ها بهتر نبود به حضرت رسید امام تکه فرش را در بازار به بیست هزار دینار فروخت   ( نقل از تاریخ طبری جلد پنجم )

سه نکته مهم:

1-پیدایش قالی و گلیم به یکباره نبوده وبه تدریج در سده پنجم قبل از میلاد به تکامل رسیده است و حصول نتیجه می گردد خلق این هنر خیلی پیشین تر بوده است.

2-خلق اولیه فرش در ایران بوده وبعدها از طروق مختلف به سایر نقاط انتقال یافته  است .

3-فرش ایران در طول تاریخ اعتبار جهانی داشته و همیشه بعنوان یک کالای ارزنده و سرمایه ای ایفای نقش کرده است.                    

 توليد فرش در ايران

توليد فرش در ايران مكمل صنعت كشاورزي بوده و باعث شكوفايي ان مي شود . از جمله مناطق توليد فرش مي توان به آذربايجان شرقي ، آذربايجان غربي ، كاشان ، خراسان رضوي، خراسان جنوبي و خراسان شمالي ، فارس، چهار مهال و بختياري، همدان ، كرمان ، قزوين ، زنجان ، كرمانشاه ، كردستان ، ايلام ،گرگان، و ......... اشاره كرد.

وضعيت صادرات در ايران:

حدود 50 درصد فرش صادراتي ايران به كشورهاي آلمان و آمريكا صادر مي شود.

                مشكلات موجود در صادرات فرش  

-         عدم شناسايي سلايق و نيازهاي بازار

-         عدم وجود برنامههاي مدون جهت بازاريابي و بازارسازي و حفظ بازارهاي كنوني

-         عدم شرايط مناسب جهت ورود اتباع خارجي جهت قرارداد توليد

-         عدم تبليغات در بازارهاي جهاني

-         عدم فرهنگ سازي به منظور ارتقاء توليد و صادرات

             راهكارها و پيشنهادات

 -         برگزاري نمايشگاه و همايش در خارج از كشور و در داخل

-         دعوت از واردكنندگان معروف فرش ايراني به ايران جهت اطلاع رساني

-         آسان نمودن مسائل ويزا جهت خريداران خارجي و برنامه ريزي جهت زير ساختهاي توليد صادراتي

-         ايجاد تبليغات عام از طريق رسانه ها ، نشريات ، مجلات مد و دكوراسيون هاي خارجي

-         كمك به ايجاد پايگاه اطلاع رساني (فروش on-line  و نمايشگاههاي مجازي ) و .....

اخبار مرتبط                                             Related News

 افزايش صادرات فرش دستباف ايران

 رئيس مرکز ملي فرش ايران از افزايش چهار و دو دهم درصدي صادرات فرش دستباف در سه ماه اول امسال خبر داد. مرتضي فرجي در حاشيه همايش اصلاح الگوي مصرف گفت : طبق آمار گمرک در بهار پارسال حدود 73 ميليون دلار فرش دستباف از کشور صادر شده بود که بهار امسال به 76 ميليون دلار رسيد. وي شناسايي بازارهاي جديد و توليد بر اساس نياز بازار را از عمده ترين عوامل اين رشد اعلام کرد. فرجي گفت : روسيه ، چين ، هنگ کنگ و لبنان از بازارهاي جديدي هستند که فرش هاي دستباف ايراني امسال صادر شده است.

بازار شناسي

کشور امارات متحده عربی با 83600 کیلومتر مربع و قریب به سه میلیون نفر جمعیت با ترکیب نژادی 45% هند و پاکستان و 25% عرب و 17% ایرانی و مابقی آن از سایر کشورها یکی از مهمترین مبادی ورودی و خروجی کالا به اقصی نقاط جهان است. این کشور از زمان استقلال (1971)همواره تلاش نموده یکی از قطب های تجاری خاورمیانه باشد و دقیقاً بلحاظ اتخاذ همین استراتژی توانسته رونق اقتصادی چشمگیری را در سالهای اخیر داشته باشد. ابوظبی و شارجه دو مرکز مهم تجاری این کشور می باشد. این کشور از نظر وزنی و ارزشی مهمترین خریدار فرشهای ایرانی در بین کشورهای اسلامی است و فی الواقع بخشی از گرانترین و نفیس ترین فرشهای ایرانی بالاخص از نظر کاربرد مواداولیه گرانقیمت به این کشور صادر می گردد. درسال 1384 از نظر وزنی 2/2% واز نظر ارزش بالغ بر 9% صادرات فرشهای ایرانی به این کشور صادر شده است. در هشت ماهه اول سالجاری نیز تقریباً به اندازه سال گذشته فرش های ایرانی به این کشور صادر گردیده است.کشور امارات متحده عربی نیز علاوه بر تامین نیاز داخلی می تواند یکی از کشورهای  صادر کننده فرش ایرانی باشد.در مورد این کشور تذکر چند نکته ضروری است :

اولا بخش قابل توجهی از ایرانیان متمکن در این کشور زندگی می نمایند که نیازمند فرش ایرانی  هستند. ثانیا در بین کشورهای حاشیه  خلیج فارس امارات همواره روابط سیاسی و اقتصادی خوبی با ایران داشته و علیرغم ادعاهایی که بر سر مالکیت سه جزیره ایرانی داشته هیچگاه روابط دو کشور دچار تنش عمده ای نشده، ثالثاً خریدار فرشهایی است که سایر کشورهای رقیب توانایی عمده ای در عرضه این فرشها ندارند رابعاً عرضه کنندگان عمده فرش در این کشور ایرانی الاصل بوده و کافی است کمی احساسات  ناسیونالیستی آنها تقویت گردد.

 توصیه های ذیل به صادرکنندگان فرش به کشور امارات ضروری است:

1. رنگبندی: رنگهای روشن و شاد بالاخص کرم و همه رنگهای متمایل به قرمز بالاخص لاکی مشهد و سورمه ای نیلی مورد توجه این بازار است.

2. طرح ها و نقوش: قالیچه های افشان ترنج قم ، طرح های نائین، تبریز ، گلدانی و درختی مورد تقاضای شهروندان اماراتی است همچنین از محدود کشورهای عربی است که بلحاظ جمعیت قابل توجه ایرانی که دارد فروش تابلو فرش نیز دارد.

3. ابعاد: از این نظر تقریباً مشابه بازار فرش عربستان است فرشهای کوچک پارچه و متوسط و بزرگ پارچه در این بازار از مشتریان خوبی برخوردار است. فرشهای کوچک پارچه نفیس را معمولاً مهاجرین مرفه برای زندگی در آپارتمان نشینی و فرشهای بزرگ پارچه منجمله فرشهای 1000 تا 6000 متری جهت اماکن مذهبی و کاخهای سلطنتی مورد استفاده قرار می گیرد. تولیدکنندگان توجه داشته باشند که حتماً برای بافت فرشهای بالاتر از دوازده متر اول نسبت به اخذ سفارش اقدام و سپس تولید آن را شروع نمایند.

4. مواد اولیه: بیشتر به فرشهای ابریشمی علاقمندند چرا که این کشور فوق العاده گرم ومرطوب است بنابراین فرشهای چله ابریشم یا گل ابریشمی و بالاخص صددرصد ابریشمی مورد علاقه می باشند.

5. بافت: دستبافته های نفیس و اعلا باب این بازار می باشد از ورود فرشهای پست یا تجاری ارزان قیمت باید جداً اجتناب نمود چرا که ورود هر فرش نامرغوب به این بازار جای یک فرش نفیس گرفته میشود.

کشور عربستان سعودی بلحاظ رونق اقتصادی همواره یکی از مهمترین کشورهای اسلامی واردکننده فرش دستباف است. اگر چه در مقاطعی روابط ایران با این کشور چندان مطلوب نبوده اما در سه چهار سال اخیر روابط دو کشور از نظر سیاسی و اقتصادی رو به رشد می باشد. بازار عربستان علاوه برآنکه تامین کننده نیاز مردم خود ان کشور می باشد بلحاظ وجود خانه خدا و ... و زیارت جمع کثیری از مسلمانان اقصی نقاط جهان به عنوان حج عمره و تمتع یکی از بازار های بزرگ اسلامی محسوب می گردد. قریب به 2% بازار جهانی فرش در اختیار کشور عربستان بوده هر چند در دهه 70 و 80 میلادی ارزانترین تولیدات فرش دستباف در این کشور بفروش رسیده است. میزان واردات فرش به این کشور در سال 1980 میلادی معادل 517000 مترمربع به ارزش 31000000 دلار بوده در حالیکه در همین سال اتریش 237000 مترمربع به ارزش 45000000 دلار واردات فرش دستباف داشته است. حدود 15% فرش دستباف کشورمان به کشورهای اسلامی صادر میگردد که کشور عربستان پس کشورهای امارات متحده عربی و لبنان در رتبه سوم قرار دارد. برخلاف گذشته به لحاظ افزایش ثروت برخی از شهروندان این کشور بازار فرشهای مرغوب و گرانقیمت در این کشور توسعه یافته است بطوریکه در سال 84 سهم بازار این کشور از نظر وزنی 7/0% و از نظر ارزشی معادل 6/1% فرشهای صادراتی کشورمان متعلق به این کشور صادر شده. سهم این کشور از صادرات فرش کشورمان در هشت ماهه اول سالجاری از نظر وزنی4/.% و از نظر ارزش1.2% می باشد. بلحاظ اشتراکات فرهنگی و دینی و همچنین تقاضاهای خاص این کشور بالاخص در خصوص فرشهای بزرگ پارچه و امکان تولید آن در ایران و بالاخص در سطح استان خراسان رضوی تولیدکنندگان و صادرکنندگان ایرانی می توانند بازار فرش این کشور را در انحصار خودشان داشته باشند. یکی از نیازهای عمده فرش این کشور مفروش نمودن مساجد و اماکن مذهبی بزرگ این کشور و همچنین کاخ های حکام و شاهزادگان سعودی است. باید در این خصوص تدابیر جدی اتخاذ گردد. مرکز ملی فرش ایران می تواند با زمینه سازی لازم جهت حضور بزرگ صادرکنندگان ایرانی در نمایشگاه جدّه زمینه سفارش پذیری و حضور بیشتر صادرکنندگان ایرانی در این کشور را فراهم نماید. مواردی که می بایست صادرکنندگان فرش به این کشور مورد ملاحظه قرار دهند به شرح زیر است:

 1. رنگبندی: به رنگهای آرام و ملایم علاقمندی خاصی دارند. گونه های مختلف رنگ سبز بالاخص سبزکاهویی را خیلی دوست دارند.

2. طرح ها و نقوش: نقشه های لجک ترنج تبریز، اصفهان، افشان مشهد، مورد تقاضای این بازار می باشد همچنین فرش های سجاده ای دارای طرح هندسی نیز مورد تقاضا می باشد. از تولید فرشهای تصویری برای عرضه به این بازار باید جداً اجتناب نمود. قالیچه های کرک و ابریشم قم نیز جایگاه خاصی در این بازار دارد.

3. ابعاد: از این نظر نقطه مقابل بازارهایی همچون ژاپن و سوئد و دانمارک و ... و همانطور که اشاره شد این بازار یکی از مهمترین بازارهای متقاضی فرشهای بزرگ پارچه است.

4. مواد اولیه: فرشهای گل ابریشم و کرک و ابریشم از تقاضای بیشتری برخوردار است.

5. بافت: رجشمار فرش برای اشراف و ثروتمندان عربستان مهم و در مجموع به نکات فنی بافت اهمیت می دهند. رنگهای شیمیایی را نمی پسندند(باید به این نکته توجه داشت)

نمايشگاههاي مرتبط  :Related Exhibitions

HMFFS - HOMES MIDDLE EAST FURNITURE & FURNISHING SHOW

خريداران فرشCarpet and Rug Buyers