بسمه تعالي

 نگاهي به توليد خرما در جهان و ايران

شمال آفريقا و خاورميانه از مهمترين مناطق پرورش درخت خرما در جهان به شمار مي آيند و درجهان بيشتر از صد ميليون درخت خرما موجود مي باشد . سطح زير كشت خرما در جهان به بيش از800 هزار هكتار مي رسد كه عموماً چهار كشور مصر(1/1 ميليون تن ) عربستان ( 900 هزارتن )  ايران(880 هزارتن) و امارات ( 760 هزارتن) بيش از 61 درصد توليد خرماي جهان را در دست دارند.

متوسط عملكرد خرما در جهان بيش از شش هزار كيلوگرم در هكتار است كه اين نسبت براي مصر 25 هزاركيلوگرم در هكتار، براي سودان هشت هزار كيلوگرم در هكتار، براي امارات متحده عربي 7 هزار كيلوگرم وبراي ايران پنج هزار كيلوگرم در هكتار برآورد شده است.

 جدول صادرات خرماي ايران

كل صادرات خرما در جهان بيش از 400 هزار تن و به ارزش بيش از 300 ميليون دلار مي باشد كه سهم ايران از صادرات اين محصول طي سال گذشته بيش از6/ 95 هزارتن به ارزش62/3 ميليون دلار بوده است و در واقع حدود ده درصد توليد خرماي ايران صادر مي شود.

 كشورهاي عمده وارد كننده خرماي ايران

امارات متحده عربي – پاكستان – تركيه – روسيه – انگلستان – بوسني – آلمان – كانادا – تركمنستان –مالزي – ايتاليا – فرانسه - ژاپن

مطابق آمار هاي سازمان خواربار جهاني(FAO) متوسط فروش صادراتي هر تن خرماي ايران طي سال 2003 ميلادي ، 289 دلار بوده است كه نسبت به متوسط نرخ فروش سه كشور عمده توليد كننده خرما نظير عربستان ( 535 دلار ) ، پاكستان ( 357 دلار ) و امارات ( 280 دلار ) در مرتبه سوم و براساس شاخص فوق در ميان 20 كشور صادركننده خرما درسطح جهان در مرتبه هجدهم جدول قرار دار د .آمار فوق

نشانگر پايين بودن نرخ سرمايه گذاري موثر و عدم سياستگذاريهاي مطلوب در صنعت خرماي ايران است كه با توجه به وضع موجود و سهم ايران از ظرفيتهاي متنوع بازارهاي هدف بويژه فرآورده هاي جانبي اين( محصول بسيار ناچيز مي باشد.

مقايسه ارزش صادراتي يك تن خرما توسط 4 كشور

عمده توليدكننده طي سالهاي 1999 لغايت 2003 ميلادي

لازم به ذكر است ايران با داشتن 24 درصد صادرات جهان تنها6/20درصد از ارزش صادرات جهاني را به خود اختصاص داده است و اين نشان دهنده پايين بوده قيمت خرماي ايران در جهان است . درواقع قيمت خرماي ايران معادل نصف جهاني خرما مي باشد . متوسط قيمت صادراتي خرما در جهان 800دلار براي هر تن است و قيمت خرماي ايران در جهان سيصدو هشتاد و پنج تا چهارصد دلار به ازاء هرتن مي باشد.

مي باشد.

آمار صادرات خرما كشورهاي مختلف در سال 2004

براساس آمار (FAO) كشورهايي نظير تونس والجزاير كه سهم اندك در توليد جهاني خرما دارند با اعمال مديريت مناسب و سرمايه گذاري هدفمند در صنايع فرآوري و بسته بندي اين محصول ازبيشترين عايدات ارزي برخوردار مي باشن د . با اينكه ايران جزء برترين صادركنندگان خرماي جهان مي باشد ولي ارزش صادراتي هر كيلو گرم خرماي ايران در سطح بسيار نازلي قرار دارد كه در اين خصوص مي بايستي از تجربه كشورهاي پيشرويي از جمله تونس و مصر براي افزايش ارزش افزوده محصول خرما و توسعه صنعت بسته بندي و فرآوري خرما استفاده نماييم. مهمترين عامل در افزايش درآمدهاي  حاصل از صدور محصولات كشاورزي از جمله خرما  فرآوري و بسته بندي مناسب اين محصول مي باشد كه در اين خصوص حدود 90 درصد خرماي  صادراتي ايران به صورت فله بدون انجام فعاليتهاي بسته بندي و فرآوري  و با ارزش افزوده پايين به بازارهاي جهاني  عرضه مي شود اين در حالي ايت كه كشورهايي نظير فرانسه- انگليس و هلند بدون آنكه توليد كننده خرما باشند با وارد كردن خرما از كشورهاي توليد كننده پس از فرآوري و بسته بندي مناسب آن را با ارزش بيشتر  روانه بازارهاي جهاني مي نمايند.

علاوه براين سنتی­بودن مراحل کاشت، داشت و برداشت و شیوه­های غیربهداشتی بسته­بندی، حمل و نگهداری محصول خرما و نبود صنایع تبدیل و فرآوری پیشرفته و مدرن، از دیگر موانع تولید و صادرات خرما به شمار می­رود.

ضعف تشکل­های صادراتی استان­ها و مرکزی که به طور تخصصی در عرصه­ی خرما فعالیت دارند، از دیگر مشکلات این صنعت به شمار می­رود.

 كرمان بزرگترين توليد كننده خرماي ايران است

استان کرمان با داشتن 42 هزار هکتار نخیلات خرما، سالانه 270 هزار تن خرما تولید می کند که بزرگترین تولیدکننده خرمای کشور محسوب می شود.

متوسط سرانه­ی مصرف خرما در کشور 5 کیلو و 700 گرم است که این رقم در استان کرمان به 30 کیلوگرم می­رسد.یکی از اقلام مهم خرمای تولیدی کرمان خرمای مضافتی­ست که با توجه به ویژگی خاص این محصول، گردآوری، بسته­بندی و نگهداری آن حایز اهمیت است.

سطح زیر کشت نخیلات در جهان به بیش از 950 هزار هکتار می­رسد که از این میزان پنج هزار و 500 تن خرما به دست می­آید. سهم کشور ایران از تولید جهانی 16 درصدست که با توجه به نوسانات تولید، این سهم نیز تغییر می­کند.

سطح زیر کشت نخیلات در ایران در سال 81 مقام اول تولید خرما در جهان را به خود اختصاص داده است.ولی از نظر تولید در هکتار و از نظر ارزش تولیدات صادراتی، از رتبه و جایگاه مناسبی برخوردار نیست.خرما در 13 استان کشور تولید و 9 استان مازاد تولید دارد. از مجموع خرمای تولیدی کشور سالیانه 400 تا 350 تن به مصرف داخل و 100 تا 150 هزار تن، صادرات می­شود.

همچنین تولید بیش از مصرف داخلی و ضایعات ملاحظه، نامرغوب بودن تعدادی از واریته­ها و عدم کیفیت مناسب صادراتی و بازار مطمئن موجب سرگردانی نخلکاران گردیده، انگیزه­ی فعالیت و نگهداری بهداشتی باغات را از بین برده است.

تجارت امارات با خرماي ايران

علی رغم جایگاه ایران در بین چهار کشور نخست تولید کننده خرما ، اما تنها 10 درصد خرمای تولیدی، آن هم با بسته بندی کشور امارات به بازار های هدف صادر می شود . ایران از نظرتولید خرما جزء چهار کشور اول دنیا و از نظر کیفیت برخی از فرآورده های  این محصول در جهان بی نظیر است ، اما در زمینه صادرات این محصول از رتبه و جایگاه مناسبی برخوردار نیست .

از مجموع سالانه یک میلیون تن خرمای تولیدی ،  تنها 10 تا12  درصد آن یعنی معادل  100 تا 120 هزار تن به  کشورهای  هند ، مالزی ، کانادا، جامعه اروپا، امارات متحده عربی و ترکیه  که عمده ترین وارد کنندگان خرمای ایران به شمار می آیند ، صادر می شود .

هر چند در طول سال های گذشته  سهم صادرات خرمای ایران در صادرات جهانی این محصول  از 18 درصد به 34 درصد افزایش یافته اما صادرات این محصول کاهش یافته است به طوریکه  میزان خرمای صادراتی ایران در فاصله سال های 72 تا 82 به طور میانگین 98 هزار تن بوده و  ارزش دلاری  صادرات این محصول نیز با 36 درصد کاهش از 54 میلیون دلار در سال 72 به 34 میلیون دلار در سال 82 رسیده است .عدم شفافیت و پایین بودن قیمت صادرات  محصول خرما در ایران در مقایسه با سایر کشورها ی خرما خیز ازچالش های عمده صادرات این محصول به شمار می آید چنانچه  هر کیلو خرمای ایران در بازارهای جهانی با قیمت  30 تا 40 سنت ودر سایر کشورها 5/2 تا 5/12 دلار تن به فروش می رسد .

نداشتن سیستم حمل و نقل مناسب نیز موجب  شده که حمل کالاهای صادراتی عمدتا به روش  غیر مستقیم و از طریق سایر کشورها  صورت گیرد ، به طوریکه  در بسیاری از اوقات محموله صادراتی پس از دو ماه تاخیر در بنادر دوبی و مسقط به مقصد نهایی حمل می شود که این  تاخیر  تاثیر چشمگیری بر کیفیت  خرما  خواهد داشت .

همچنین  وجود  تعرفه ها و حقوق گمرکی  بالا برای واردات کارتن  و مواد اولیه بسته بندی خرمای صادراتی  نیز موجب بالابودن هزینه بسته بندی خرما در ایران در مقایسه با سایر کشورها  شده و  چون هزینه بسته بندی درسایر کشورها مانند دوبی بسیار پایین تر از ایران است  لذا  صادر کنندگان ایرانی ،  خرمای صادراتی خود را به صورت فله ای به آنجا ارسال  و پس از بسته بندی  مجدد به بازارهای هدف صادرمی کنند که این امر ارزش افزوده زیادی را  نصیب کشورهای دیگر می کند  .

نمايشگاهها

نمايشگاه داخلي:

نمايشگاه خارجي:

سازمان توسعه تجارت و يونيدو تفاهمنامه همكاري امضا كردند

سازمان توسعه تجارت ايران و سازمان توسعه صنعتي ملل متحد( يونيدو ) تفاهمنامه‌اي را براي انجام همكاري مشترك در جهت اصلاح سيستم تجارت خرماي ايران به امضا رساندند.
مديركل توسعه صادرات كالا و خدمات سازمان توسعه تجارت روز دوشنبه در گفت وگو با ايرنا با بيان اين مطلب افزود: در اين تفاهمنامه زمينه‌هاي مختلفي مانند انجام مطالعات امكان سنجي، برپايي كلاسهاي آموزشي و ارايه كمكهاي مالي به ايران مورد توجه قرار گرفته است.

" مهرداد جلالي پور" افزود: تفاهمنامه همكاري مشترك با حضور مسئولان سازمان توسعه تجارت و "كارل شبستا " مديركل صنايع غذايي و تبديلي سازمان ملل متحد ، به امضا رسيد.

سازمان توسعه صنعتي ملل متحد (يونيدو ) از دو سال پيش وارد فرآيند اصلاح سيستم توليد و تجارت خرما در ايران شده است.

براساس آمارهاي رسمي ، ميزان توليد خرماي ايران در سال گذشته ميلادي بيش از ‪ ۹۰۰هزار تن بود و كشورمان در سال گذشته پس از مصر و عربستان مقام سوم توليد خرما را جهان به خود اختصاص داد.

ايران در هفت ماه نخست امسال نيز ‪ ۹۱هزار تن خرما به ميزان ‪ ۶۱ميليون دلار صادر كرد كه به طور تقريبي معادل مجموع صادرات خرماي سال گذشته بود. ايران سال گذشته ‪ ۹۵هزار تن خرما به ارزش ‪ ۶۲هزار دلار به خارج از كشور صادر كرد .

جلالي پور سپس به مفاد اين تفاهمنامه اشاره كرد و گفت:ايجاد بانك اطلاعات اقتصادي تجاري براي خرماي ايران با استفاده از تجارب و كمكهاي تخصصي يونيدو، اعلام آمادگي يونيدو براي اعطاي كمك ‪ ۲۰۰هزار دلاري به ايران براي انجام پروژه‌هاي مربوط به خرما در مرحله نخست از جمله توافقهاي صورت گرفته است.

وي مشاركت در خصوص برگزاري دوره‌ها و كارگاههاي آموزشي كوتاه و ميان مدت با اعزام گروهها به كشورهاي قطب توليدكننده خرما و آشناكردن آنها با فرايند توليد و استفاده از تجربه كشورهاي پيشرو توليدكننده خرما همچون تونس ، الجزاير،مراكش، مصر و عربستان و بازديد از واحدهاي توليد ، فرآوري و بسته‌بندي را از مهمترين محورهاي مورد توافق ايران و يونيدو برشمرد.

جلالي‌پور همچنين از آمادگي يونيدو براي برگزاري دوره‌هاي آموزشي بازاريابي ، تحقيقات بازار و اجراي پروژه‌هاي تحقيقات بازار براي صادركنندگان و شركت هاي توسعه صادراتي ، خبر داد.

وي سپس تصريح كرد: براساس توافق صورت گرفته مقرر شد يونيدو با معرفي دانشگاههاي معتبر اروپا براي ميزباني از گروههاي اعزامي و تقبل هزينه‌هاي سفر دو هفته‌اي گروههاي اعزامي و آموزش مناسب برنامه‌ريزي لازم را بعمل آورد .

مديركل دفتر توسعه‌صادرات كالا و خدمات ادامه داد : يونيدو و سازمان توسعه تجارت اسفند ماه آينده يك دوره آموزش بازاريابي برگزار خواهند كرد. وي گفت : همكاري در زمينه اجراي مطالعات امكان سنجي با تاكيد بر صنايع بسته‌بندي و نيز فرآورده‌هاي جانبي خرما و دستيابي به‌اولويتهاي سرمايه‌گذاري از ديگر توافقهاي صورت گرفته است.

جلالي پور با اشاره بر اينكه هم‌اكنون بخشي از خرماي توليدي كشور مورد نياز بازار نيست ، تصريح كرد: صنايع تبديلي خرما نيز در زمان كنوني دچار بحران و مشكلات توليد است.

وي عارضه‌يابي صنعت خرما با مشاركت سازمان نوسازي صنايع ايران و تهيه مدل تجاري با همكاري ايران و يونيدو براي ارايه توصيه‌هاي لازم جهت سرمايه گذاري را از ديگر توافقهاي مشترك برشمرد.

جلالي‌پور با انتقاد از نبود راهبرد مدون در خصوص خرما گفت:انجام پروژه هاي مشترك طراحي و تحقيقاتي با همكاري كارشناسان يونيدو و سازمان توسعه تجارت در ارتقاي سطح توليد و صادرات خرماي كشورمان نقش مهمي ايفا مي‌كند.

وي تصريح كرد، با توجه به عدم حضور شركتهاي ايراني در بازارهاي بين - المللي و آگاهي اندك برخي شركتها از بازار و نحوه حضور در نمايشگاههاي بين‌المللي تخصصي، انجام دوره آموزشي براي شركتها در گسترش حضور ايران در بازارهاي هدف موثر خواهد بود.

مديركل سازمان توسعه تجارت برندسازي براي شركتهاي توانمند دست اندركار توليد و صادرات خرما را مورد توجه قرار داد و گفت: باتقويت مباحث بازار يابي و تحقيقات در اين خصوص آينده صنعت خرما اميدواركننده خواهد بود.

جلالي پور در پايان گفت: قدرت لابي در مديريت صادرات تاثير بسياري دارد و موجب مي‌شود تا زمينه صادرات بيشتر كالاها فراهم شود.

خريداران خرما

                                                                                                        كتابهاي مرتبط   Related books

The Date Palm: From Traditional Resource to Green Wealth (Emirates Center for Strategic Studies and Research)

By(editor) Sep 4, 2004The Emirates Center for Strategic Studies and Research